‘Ze wist het, hè?’ zei Daniel, terwijl hij het zweet van zijn voorhoofd veegde en een streep vuil achterliet. ‘Ze wist precies wat ze van plan waren.’
‘Ze had een vermoeden,’ zei ik, terwijl ik de aarde rond een doornige stengel aanraakte. ‘En ze beschermde me op de enige manier die ze kon. Met de waarheid.’
‘Ik wou dat ik haar beter had gekend,’ zei hij zachtjes.
‘Je kunt haar leren kennen door haar daden,’ zei ik tegen hem. ‘Ze koos voor gerechtigheid. Ze koos ervoor om de kwetsbaren te beschermen. Zo was ze.’
We werkten een tijdje in stilte, omringd door de geur van vochtige aarde en lentelucht.
‘Mam?’ Daniel keek me aan, zijn ogen rood omrand. ‘Dank je wel dat je me niet hebt opgegeven.’
Ik keek hem aan. Hij was in veel opzichten nog een jongen, maar hij was aan het leren.
‘Jij bent mijn zoon,’ zei ik. ‘Margaret heeft me geleerd dat familie niet alleen bloedverwantschap is. Het gaat erom wie er voor je klaarstaat. Maar ze heeft me ook iets anders geleerd.’
« Wat? »
“Soms is het trekken van een grens het meest liefdevolle wat je kunt doen. Zeg ‘nu is het genoeg’. Bescherm jezelf.”
Daniel knikte langzaam. « Denk je dat je ooit nog met papa zult praten? »
Ik dacht aan Ryan, die in een cel zat, in het oranje gekleed in plaats van zijn geliefde pakken. Ik dacht aan de jaren waarin ik mezelf klein had gemaakt zodat hij zich groot kon voelen.
‘Ik weet het niet,’ zei ik eerlijk. ‘Misschien ooit. Maar niet omdat het moet. Alleen als ik het zelf wil.’
‘En wil je dat?’
Ik keek naar de rozen, levendig en trots tegen de aarde. Ik keek naar het huis dat wettelijk, onherroepelijk van mij was.
‘Vraag het me over een jaar nog eens,’ zei ik.
Die nacht, alleen in het stille huis, haalde ik de fotoalbums tevoorschijn die ik uit de vuilnisbak had gered. Ik bladerde naar de achterkant van het laatste album. Verscholen achter een foto van Margaret en mij op een kerstfeestje vond ik een laatste briefje.
Lieve Elena,
Als je dit leest, dan is mijn plan gelukt. Je bent thuis. Je bent veilig.
Het spijt me dat ik jullie niet meer heb gegeven toen ik nog leefde. Meer erkenning. Meer steun. Meer bescherming tegen hun egoïsme. Maar dit geef ik jullie nu: toestemming.
Toestemming om te stoppen met opofferen. Toestemming om te stoppen met jezelf kleiner te maken. Toestemming om ruimte in te nemen en respect te eisen.
Je bent al veel te lang de architect van andermans comfort geweest. Bouw nu eens iets voor jezelf.
Met al mijn liefde,
